مدیرعامل نیروگاه طوس در افتتاحیه همایش مهندسی ساخت و تولید از ضرورت تنوعبخشی به پرتفوی تولید برق کشور سخن گفت
۱۳ بهمن ۱۴۰۴، افتتاحیه بیستودومین همایش ملی و یازدهمین کنفرانس بینالمللی مهندسی ساخت و تولید (ICME 2026) با همکاری انجمن مهندسی ساخت و تولید ایران و شرکت طراحی مهندسی و تأمین قطعات ایرانخودرو (ساپکو) در محل این شرکت برگزار شد و در آن صادق صالحی مدیرعامل نیروگاه طوس در سخنرانی خود به نقد و بررسی وضعیت تولید برق در ایران و مقایسه آن با نمونههای موفق جهانی پرداخت.
مدیرعامل شرکت افق تأمین انرژی طوس در مقدمه سخنانش مهندسی ساخت و تولید را ستون پنهان تداوم تولید برق در ایران دانست و گفت: «رد پای بسیاری از ناترازیها و عدم بهرهوریها در تصمیمگیریهای این صنعت ریشه دارد. صنعت انرژی کشور صنعتی زیرساختی است که تداوم تولید را در همه شرکتها تأمین میکند و اگر انرژی پایدار در میان نباشد، تولید پایداری نیز در میان نخواهد بود.»
فاصله فاحش میان ظرفیتهای نامی و عملی
صالحی در بخش نخست سخنان خود به وضعیت برق در ایران و عوامل ناترازی پرداخت و با ارائه آمار مقدار و سهم ظرفیت نامی انواع نیروگاههای کشور در سال ۱۴۰۳، بدین نکته اشاره کرد که بخش عمده انرژی کشور (بیش از ۶۴ درصد) در نیروگاههای سیکل ترکیبی و گازی تولید میشود. در مقابل ظرفیتهای بخاری و برقآبی کمتر از ۱۷ درصد و ۱۳ درصد است و این رقم درباره نیروگاههای اتمی و تجدیدپذیر به زیر دو درصد میرسد. طبق همین آمار، ظرفیت اسمی تولید برق نیروگاههای ایران نیز از سال ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳ از ۱۰ هزار مگاوات ساعت به ۹۴ هزار مگاوات رسیده است. بااینهمه، به واسطه وجود برخی مشکلات میزان استفاده از این ظرفیتها آنگونه که باید مطلوب باشد، نیست.
مدیرعامل نیروگاه طوس در بخش بعدی، نظر مخاطبان خود را به این نکته جلب کرد که در نیروگاههای بخاری ۱۶ درصد ظرفیت نامی وجود دارد، اما این نیروگاهها بیش از ۲۱ درصد انرژی تولیدی را بر عهده دارند. درباره تجدیدپذیرها اما این وضعیت برعکس است و با وجود ظرفیت ۶/۱ درصدی نصبشده، این نیروگاهها فقط ششدهم درصد تولید را انجام میدهند. برقآبیها هم با وجود ظرفیت ۱۳ درصدی در انرژی نصبشده در کشور، فقط ۷/۴ درصد از تولید را به خود اختصاص میدهند که به معنای بلااستفادگی از نزدیک به 65 درصد ظرفیت این حوزه است.
صالحی در ادامه به شکاف ۱۳ هزار مگاواتی میان قدرت نامی (94633) و قدرت عملی (81140) در سال ۱۴۰۳ اشاره کرد که عددی است بزرگتر از ناترازی ۱۲ هزار مگاواتی انرژی. او در این باره افزود: «اختلاف میان قدرت نامی و قدرت عملی در ایران، اکنون ۱۳ درصد است. در جهان ۵ درصد اختلاف بین قدرت نامی و قدرت عملی پذیرفتهشده است. ۸ درصد بقیه را میتوان با بهرهوری، ایجاد سوخت مناسب، جلوگیری از نشتیها و ممانعت از کاهش تولید ظرفیت نیروگاههای کشور حل کرد.»
سبد انرژی تکمنبعی
مدیرعامل شرکت افق تأمین انرژی طوس با مقایسه آمارهای اسمی و واقعی در انواع نیروگاهها به این نکته اشاره کرد که تمامی بار تولید انرژی کشور به دوش واحدهای گازی و چرخه ترکیبی افتاده است که معنایی جز ناترازی بزرگ در سبد انرژی کشور ندارد: «ایران به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر گاز در جهان، این انرژی را میتواند به عنوان یک مزیت نسبی مورد نظر داشته باشد، اما نحوه برداشت کنونی از گاز و وابستگی و گرهزدن تولید برق کشور به آن خطایی بزرگ است و ما را از درک ترکیبی به سبد انرژی دور نگاه داشته است. نتیجه این نگرش خطا و تداوم پرتفوی کنونی، پیشبینیهایی است که نشان میدهد ما در سال ۱۴۱۲ دچار شکافی فاحش میان عرضه و تقاضای گاز طبیعی در کشور خواهیم شد و این نشانهای است از تبدیلشدن گاز از یک ارزش خدادادی و مزیت نسبی کشور به یک چالش بزرگ.»
برنامه هفتم در حوزه انرژی؛ ناقص اما پیشرو
صالحی در سخنرانی خود به وضعیت سبد تولید برق کشور در شروع برنامه هفتم (پایان سال ۱۴۰۲) نیز پرداخت و هدفگذاری انتهای برنامه هفتم را مورد توجه قرار داد. طبق این برنامه قرار است سهم منابع فسیلی از ۸۵ درصد به ۷۸ درصد و سهم منابع برقآبی از ۱۳ درصد به ۱۰ درصد کاهش پیدا کند. در مقابل سهم منابع تجدیدپذیر و اتمی از یک درصد به ترتیب به ۱۰ درصد و ۲ درصد افزایش پیدا کند. با چنین هدفگذاریهایی، صالحی برنامه هفتم را با وجود نقصانهای موجود در آن، برنامهای پیشرو در حوزه انرژی و برق دانست.
غیبت زغالسنگ در تولید برق ایران
صالحی در ادامه همین بخش به سبد انرژی برق دنیا نیز پرداخت و با اشاره به حجم قابل توجه تولید برق از زغالسنگ در دنیا به این واقعیت اشاره کرد که در سبد تولید انرژی برق ایران، حتی یک مگاوات تولید برق از زغالسنگ دیده نمیشود: «این در حالی است که میزان ذخایر کشفشده زغالسنگ در ایران بیش از ۲۰ میلیارد تن اعلام شده است. نکته جالب اینکه بحث آلایندگی نیروگاههای زغالسنگی نیز مورد توجه قرار گرفته است. امروزه این نیروگاهها در سطح نیروگاههای سبز قرار گرفتهاند و در کنار شهرها احداث شدهاند. در چین نیز ۶۵ درصد تولید برق از منابع زغالسنگ صورت میگیرد.»
پرتفوی ترکیبی آلمان و آمریکا
صالحی تنوع سبد انرژی دنیا را نیز از نکات آموزنده برای ما دانست: «در دنیا انواع منابع زغالسنگی، گازی، زیستی، برقآبی، هستهای، فرآوردههای نفتی، خورشیدی و بادی برای تولید برق مورد استفاده قرار میگیرد. ما در گذشته چنین تنوعی را مد نظر قرار ندادهایم و امروز نیز با رشدی فزاینده در پی نیروگاههای خورشیدی هستیم. این تمرکز یکجانبه هم باز ما را از نگاه سبد ترکیبی متعادل و متناسب با واقعیت جهانی دور میکند. یکی از بهترین سبدهای انرژی دنیا را آلمان و آمریکا دارند که بهخصوص روی سه منبع زغالسنگ، گاز و هستهای تمرکز کردهاند. در آلمان علاوه بر این سه منبع، منابع برقآبی و بادی نیز مورد توجه است. چین هم با توجه به تمایلش بر کاهش قیمت تمامشده تولیدات، از منبع زغالسنگ به عنوان مزیت نسبی خود استفاده میکند.»
بیست و دومین همایش ملی و یازدهمین کنفرانس بینالمللی مهندسی ساخت و تولید، ۱۳ الی ۱۵ بهمن ماه ۱۴۰۴ در محل شرکت ساپکو برگزار شد. محورهای این برنامه سیستمهای تولید صنعتی، ماشینکاری سنتی و مدرن، هوش مصنوعی در ساخت و تولید و طراحی و ساخت به کمک کامپیوتر بود و در آیین افتتاحیه آن، دکتر یوسف حجت، رئیس انجمن مهندسی ساخت و تولید ایران، دکتر یعقوب دادگر اصل، دبیر همایش، مهندس مصطفی میرسلیم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مهندس مهدی اشتری، مدیرعامل ساپکو نیز به ایراد سخنرانی پرداختند.
